Dijital Dağınıklık ve Mücadele Yöntemleri

Dijital Dağınıklık (Digital Clutter)

Günümüzde dijitalleşmenin kolaylıklarından her alanda istifade eder olduk. Özellikle COVID-19 pandemisiyle beraber uzaktan eğitim ve uzaktan çalışma gibi zorunlu haller, hepimizi teknolojik araçlara daha da yönlendirmiş durumda. Bireysel dijital dönüşümünü gerçekleştirenler teknolojik araçları etkin kullanabilirken, gerçekleştiremeyenler çağın çok gerisinde kalacak gibi görünüyor.

Bireyin dijital dünyayla olan ilişkisini inceleyip hangi dijital araçları nasıl ve ne zaman kullanacağını ele alacağım "Akademide Dijital Dönüşüm" makale serilerimden bu ilkinde, hep yaptığımız ama üzerinde çok düşünmediğimiz bir konuya değineceğim: dijital dağınıklık.

Dağıtmanın birden çok anlamı olsa da genelde bir düzensizlik halidir ilk aklımıza gelen. Zaten insanın düzen arayışında savaş açtığıdır dağınıklık. Bireysel olarak bir şeyleri hep dağıtır-düzenler ya da dağıtmama çabasıyla uğraşır dururuz. İşte dijital dağınıklık da yaşamımız dijitalleştikçe, dijital hayatın yönetiminin zorlaşmasından ortaya çıkıyor.

Bundan 20-30 yıl önce kırtasiyeden aldığımız diskete kaydettiğimiz ödevi öğretmenimize teslim ederdik. Hiç unutmam, mp3 formatında bir şarkıyı bile atamadığımda büyük bir hayal kırıklığı yaşamıştım. Günümüzde ise yüksek veri kapasitesine sahip gelişmiş teknolojik ürünlerin rahatlığını yaşıyoruz. İmkanların bu kadar geniş olması da dijital dağınıklığın önemli bir boyutu olan dijital istiflemeye (digital hoarding) neden oluyor.

Dijital İstifleme (Digital Hoarding)

Dijital istifleme, dijital eserlerin gerekli-gereksiz ayrımı yapılmadan depolanması olarak tanımlanıyor. Eskiden bunları daha çok kısıtlı fiziksel bellekler (disket, CD, DVD) aracılığıyla yaptığımızdan gözle görünür bir arşivcilik oluyordu. Günümüzde ise gerek yüksek kapasiteli bellekler gerekse bulut teknolojilerinin fiziksel olarak algılanamaması, bizi her şeyi saklama arzusuna itmiş durumda. O kadar çok istifleme hâli var ki işimiz kolaylaşacağına zorlaşıyor.

Başlıca örnekler:

• Birikmiş, okunmamış e-postalar
• Birçok platformdan düşen sayısız bildirim
• Aşırı masaüstü simgeleri
• Eski fotoğraflar, belgeler, dosyalar
• Kullanılmayan yazılım ve uygulamalar
• Yer imleri ve tarayıcı çerezleri

Dijital istifçiliğin en büyük sebeplerinden biri, bireylerin hangi içeriğin değerli, hangisinin değersiz olduğuna dair ayrım yapamamasıdır. Yukarıdaki durumlardan ciddi anlamda muzdarip olduğunuzu düşünüyorsanız belki Dizpozofobi (kompulsif biriktirme hastalığı) konusunda bilgi almanız gerekebilir. Gözünüzü korkutmak istemem ama böyle bir şey de mümkün.

Dijital Dağınıklık Üzerine Araştırmalar

Dijital dağınıklığın henüz dolgun bir literatürü olmamakla beraber çağın sessiz ilerleyen sendromlarından biri olduğunu düşünüyorum. Ünlü antivirüs şirketi Kaspersky'nin "iş yerinde dijital dağınıklığı düzeltmek" projesinden çıkan sonuçlardan öne çıkanlar:

Türkiye'de yapılan nitel bir çalışmada bireyler, çeşitli depolama alanlarında sakladıkları sayısız dijital verinin içerisinde ne olduğunu hatırlamadıklarını belirtmiş; saklama motivasyonlarını "bir gün lazım olur" şeklinde açıklamışlar. Aynı çalışmada istifçilik ile dijital istifçilik arasında bağ görüldüğü ve patolojiye dönüşmesi açısından dikkat edilmesi gerektiği önerilmiş.

Dijital Dağınıklığın İnsan Üzerinde Etkileri

Madalyonun diğer yüzünden bakacak olursak, gelişen teknolojinin nimetlerinden faydalanamayacağımız anlamına gelmiyor bu. Ancak sosyal medya, e-postalar, abonelikler vb. dinamiklerin bizi esir altına almasına da izin vermemeliyiz. Çağımızın önemli sorunlarından biri olan parlayan nesneler sendromu (shiny object syndrome) bu konuya iyi bir perspektif katıyor: bir şeyleri kaçırma endişesiyle (FOMO) nesneleri sürekli tüketerek dağılma hali. İnternet dünyasının meşhur şakalarından "Ben buraya nereden geldim?" hissi tam da budur — bazen çalışırken gelen bir bildirimle, bir reklamla tüm samanyolunu gezdiğimizi döndüğümüzde fark ederiz.

Dijital dağınıklığın insanlar üzerindeki başlıca olumsuz etkileri:

• Odaklanma sorunu
• Dikkat bozukluğu
• Yetememe duygusu
• Artan stres
• Zaman israfı
• Verimliliğin düşmesi

Dijital dağınıklığın önüne geçmede atabileceğimiz en iyi adım, farkındalığımızı artırmaktır. Teknolojiyle olan ilişkimizi biraz irdelemediğimiz sürece öneriler yamayı geçmez.

Dijital Dağınıklığı Azaltmak İçin Öneriler

Aşağıdaki öneriler hem yabancı kaynaklardaki birikim hem de kendi uygulamalarımdan çıktı. İki başlık altında topladım: bilgisayar ve mobil telefon.

Muhtemelen ilerleyen yıllarda dijital dağınıklığın insan biyolojisi üzerinde — özellikle psikolojik açıdan — etkileri daha da araştırılacak ve bunları öğreneceğiz. Sizin de bu konuda deneyimleriniz veya önerileriniz varsa bana ulaşmaktan çekinmeyin.